Algoritmalar

E-FAST

Yazılma zamanı 24/07/2018
Özlem Dikme


E-FAST

Tanım

Genişletilmiş Odaklanmış Travma Ultrasonografisi: Künt veya penetran yaralanması olan bir travma hastasında gövdede kan veya hava birikimini saptamak için yapılan algoritmik ultrasonografik değerlendirmedir.


Teknik

İncelemede sıralama hastanın kliniğine göre yapılmalıdır. Standart olarak önerilen saat yönünde olacak şekilde sırası ile sağ üst kadran, subksifoid alan, sol üst kadran suprapubik alan ve toraksın taranmasıdır. Her pencere en az iki düzlemde taranmalıdır. Batın değerlendirmeleri için abdomen (kavisli) prob kullanılırken toraks değerlendirmesi için lineer prob kullanılmalıdır.

1. Sağ üst kadran - Hepatorenal aralık / Morisson poşu: Prob subkostal alanda midaksiller hatta belirteç kraniali gösterecek şekildedir. Sağ plevral alan, subfrenik alan, hepatorenal alan ve sağ böbreğin alt polünü içerecek şekilde inceleme yapılır.



Resim 1. Sağ üst kadran

 

2. Subksifoid alan - Perikardiyal pencere: Prob epigastrik alanda hastaya neredeyse paralel belirteç sağ yanda hafif bası uygulayarak prob ile sol omuza yönelerek sternum arkasından perikardiyal alan görüntülenir.


Resim 2. Subksifoid alan

3. Sol üst kadran - Splenorenal aralık: Prob subkostal alandan biraz yukarıda mid ya da posterior aksiller hatta belirteç kraniali gösterecek şekildedir. Sol plevral alan, subfrenik alan, splenorenal alan ve sol böbreğin alt polünü içerecek şekilde inceleme yapılır.



Resim 3. Sol üst kadran

4. Suprapubik alan - Pelvik bakı: Prob suprapubik alanda kraniale doğru açılandırılır ve belirteç hastanın sağını gösterecek şekilde transvers sonrasında belirteç kraniali gösterecek şekilde longitudinal bakı gerçekleştirilir. Dolu mesane akustik pencere olarak kullanılır. Erkekte retrovezikal/rektovezikal, kadında retrouterin/rektouterin/Douglas poşu alanları taranır.


Resim 4. Suprapubik alan

5. Toraks - Plevral alan: Supin yatan hastada prob 2.-3. interkostal alana midklaviküler hatta belirteç kraniali gösterecek şekilde longitudinal yerleştirilir. Plevral kayma hareketi ve A çizgileri izlenir. Plevral kaymanın yokluğu travma hastasında pnömotoraks lehinedir. M mod kullanılarak inceleme sonucu desteklenebilir. Normal plevral kayma varlığında sahil bulgusu adı verilen hiperekoik plevranın net seçildiği bir M mod görüntüsü (sahil bulgusu) oluşurken pnömotoraks varlığında hiperekoik plevra görüntüsünün kaybolduğu tüm ekranın plevra öncesi alan ile benzer şekilde çizgilenmelerden oluştuğu Barkod bulgusu adı verilen görüntü ile karşılaşılır.


Resim 5. Plevral alan

6. Diğer pencereler: Subksifoid perikardiyal inceleme başarısız olduğunda parasternal uzun aks, apikal dört boşluk ya da subkostal uzun aks görüntülemeler ile perikardiyal alan incelenebilir. Sağ ve sol üst kadran değerlendirmelerine ek olarak böbrek alt polü değerlendirildikten sonra parakolik alanlar sıvı varlığı açısından değerlendirilmelidir. Hastanın volüm durumunun değerlendirilmesi amacı ile inferior vena kava görüntülemesi tetkike eklenebilir.


Resim 6. Morison poşunda serbest sıvı


Sınırlamalar

  1. İntraperitoneal kanamaya neden olmayan durumları (retroperitoneal kanama, içi boş organ yaralanması, mezenterik vasküler yaralanmalar, diyafragma rüptürü) saptayamaz.
  2. Klinik yargının yerini tutamaz: Klinik gereklilik halinde ileri tetkik gereklidir.
  3. Negatif tetkik sonucu kanamayı dışlamaz ve ek tetkik gerektirebilir.
  4. Batın içerisindeki sıvının niteliği hakkında (kan, idrar vs) ayırt edici yorum yapamaz.
  5. Barsak gazı, obezite, subkütan amfizem varlığında, öncesinde tanısal periton lavajı yapılmış hastalarda teknik sınırlamalara bağlı hatalı sonuçlar verebilir.

Tuzaklar

  1. Erken dönemde veya yavaş kanayan yaralanmalar varlığında 500 ml’ye kadar sıvı birikimini saptayamayabilir.
  2. Travma dışı sıvı birikimi varlığında (assit, rüptüre over kisti varlığı, pelvik inflamatuvar hastalık, öncesinde var olan perikardiyal, plevral sıvı) hatalı pozitif sonuç verir.
  3. Normal anatomik görüntüler (perinefrik yağ dokusu, mide ve bağırsak içerisindeki sıvı, epikardiyal yağ dokusu, perikardiyal kistler, desendan aortanın normal görüntüsü) serbest sıvı ile karıştırılabilir.
  4. Peritoneal ve plevral yapışıklıkları olanlarda beklenmeyen yerde sıvı birikimi ile karşılaşılabilir.


Resim 7. Normal akciğer ve pnömotoraks


Kaynaklar:

  1. AIUM Practice Guideline for the Performance of the Focused Assessment With Sonography for Trauma (FAST) Examination. American Institute of Ultrasound in Medicine. J Ultrasound Med 2014;33:2047–2056.
  2. Emergency ultrasound-based algorithms for diagnosing blunt abdominal trauma. Stengel D, Bauwens K, Rademacher G, Ekkernkamp A, Güthoff C. In Cochrane Database of Systematic Reviews 2013, Issue 7. Art. No.: CD004446. DOI: 10.1002/14651858.CD004446.pub3.
  3. Ma & Mateer’s Emergency Ultrasound 3rd Edition.
  4. Policy Statement: Emergency Ultrasound Imaging Criteria Compendium. American Collage of Emergency Physicians. April 2008.
  5. Görseller: Türkiye Acil Tıp Deneği Ultrasonografi Çalışma Grubu, Temel Ultrasonografi Eğitimi, E-FAST.